Cholesterol: hoe zit dat nou precies?

Cholesterol wat is dat precies en wanneer is er sprake van een te hoge cholesterol waarde. Structureel te hoge cholesterol-waarde kan schadelijk zijn voor de gezondheid in de vorm van een verhoogde kans op hart- en vaatziekten. Cholesterol is echter ook functioneel en nodig om het lichaam goed te laten functioneren. In dit artikel volgt een duidelijke uitleg over cholesterol, wanneer het gehalte te hoog is en wat je kunt doen om de waarden te verlagen. 

Wat is cholesterol?

Cholesterol is een vetachtige stof en dient als bouwstof voor cellen en hormonen. De stof wordt in kleine bolletjes door het bloed vervoerd naar alle plekken waar dat nodig is. Hoewel de focus vaak ligt op cholesterol in ons eten, wordt het grootste deel aangemaakt in de lever. Slechts een klein deel van ons cholesterol is afkomstig uit voeding.

Het menselijk lichaam zorgt er over het algemeen zelf voor dat de juiste hoeveelheid cholesterol wordt aangemaakt en dat dit in balans blijft. Deze balans kan echter door verschillende omstandigheden verstoord raken.

Er zijn een aantal elementen die belangrijk zijn. Cholesterol zelf is altijd hetzelfde; namelijk kleine bolletjes die in ons hele lichaam voorkomen. Om deze bolletjes te vervoeren worden ze aan eiwitten verbonden, deze verbindingen heten lipoproteïnen. We onderscheiden Lage Dichtheid Lipoproteïnen (LDL) en Hoge Dichtheid Lipoproteïnen (HDL).

  • LDL zorgt ervoor dat cholesterol vanuit de lever in de rest van het lichaam terecht komt. LDL kan echter vast blijven zitten en ophopen in vaatwanden met kleine beschadigingen. Dit zorgt voor slagaderverkalking: de bloedvaten gaan steeds verder dicht zitten en het bloed kan er steeds moeizamer doorheen. LDL staat daarom bekend als het slechte cholesterol.
  • HDL zorgt er juist voor dat cholesterol uit het bloed naar de lever vervoerd wordt. De lever breekt het af en via gal en ontlasting voeren we het weer af. Als de hoeveelheid HDL hoog is, is er sprake van een goede afvoer. HDL noemen we daarom ook wel het goede cholesterol.
  • Daarnaast zijn triglyceriden nog van belang. Triglyceriden zijn ook een soort vetten die in ons bloed zitten, en ze komen veel voor in voeding. Na elke maaltijd stijgt dit gehalte in ons bloed dan ook even, maar ze worden ook snel weer opgenomen. Een hoog triglyceridengehalte kan, net als hoog LDL, bijdragen aan het vernauwen van de aderen.

 

De cholesterolwaarden

Door middel van een bloedtest kunnen jouw cholesterolwaarden worden vastgesteld. Hierbij wordt jouw totale cholesterolgehalte bepaald, maar wordt er ook gekeken naar LDL, HDL en triglyceriden individueel [1].

De waarden worden uitgedrukt in mmol/l. De totale waarde, dus LDL, HDL en triglyceriden samen, moet bij voorkeur onder de 5 mmol/l blijven. Tussen de 5 mmol/l en 8 mmol/l is het licht verhoogd of verhoogd. Alle waarden boven de 8 mmol/l vallen in de categorie ‘sterk verhoogd’ [1].

  • Het LDL, ofwel slecht cholesterol, moet zo laag mogelijk zijn. Het liefst ziet een arts deze waarde rond de 3 mmol/l of lager.
  • Voor het HDL, ofwel goede cholesterol, is een hoge waarde gewenst, hiervoor is echter geen specifieke streefwaarde.
  • De waarde voor de triglyceriden worden ook het liefst laag gezien, ondanks dat ook hier geen specifieke streefwaarde voor is.

Je hebt een verhoogd of hoog cholesterol als de totale waarde boven de 5 mmol/l ligt of het LDL boven 3 mmol/l. Hierbij kijkt een arts ook naar de verhouding. Het HDL mag gerust hoog zijn, dit is juist positief. Als het LDL en de triglyceriden hoog zijn dan is dit wel iets om aandacht aan te besteden. Dit is namelijk één van de risicofactoren voor hart- en vaatziekten. Een arts zal dit met je bespreken.

Afwijkende streefwaarden bij bepaalde risicogroepen

Bovenstaande streefwaarden zijn algemene waarden. Voor mensen met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten gelden andere cholesterolwaarden. Is er sprake van een hoog risico op hart- en vaataandoeningen dan geldt er voor het LDL cholesterol een streefwaarde van 2,6 en lager.

Voor de mensen beneden de 70 jaar met een hart- of vaatziekte geldt een LDL cholesterol streefwaarde van 1,8 of lager.

Cholesterol in voeding

Er is nog geen wetenschappelijk bewijs dat gezonde mensen die cholesterol rijke voeding eten een verhoogd risico op hart- en vaatziekten hebben. In eerste instantie lijkt dit een vreemde conclusie. Alle deskundigen zijn het erover eens dat een hoog cholesterol slecht is. Maar dit onderzoek geeft aan dat cholesterol rijke voeding niet per definitie slecht hoeft te zijn. Zolang de voeding maar niet teveel verzadigde vetzuren bevat. Van verzadigde vetzuren is inmiddels bewezen dat deze leiden tot verhoogde risico’s op hart en vaatziekten [2].

Waarschijnlijk kan ik dit het beste uitleggen aan de hand van een voorbeeld. Van eieren is bekend dat deze relatief veel cholesterol bevatten. Op basis hiervan zou het advies zijn om vooral geen eieren te eten. Echter eieren ozijn wel voedzaam omdat ze relatief veel micronutriënten en eiwitten bevatten. Daarnaast zijn eieren betaalbaar. Het zou zonde zijn om de eieren uit de voedingsrichtlijnen te schrappen. Gelukkig hoeft dit ook niet. Want eieren bevatten maar heel weinig verzadigd vet [2].

Risicofactoren voor een verhoogd cholesterol

Van hoog cholesterol merk je over het algemeen niks. Het is geen ziekte en heeft dus geen specifieke symptomen. Een te hoog cholesterol is dan ook een echte sluipmoordenaar.

Daarom is het in bepaalde gevallen verstandig om periodiek de cholesterol waarden te meten. Bijvoorbeeld als je een hart- of vaatziekte hebt of klachten hebt die hier op kunnen wijzen. Maar er zijn ook nog andere risicofactoren zoals een ongezonde leefstijl, weinig bewegen, roken, overgewicht, hoge bloeddruk, diabetes en overmatig alcohol gebruik [3].

Heb je een te hoog cholesterol dan kan het noodzakelijk zijn om medicijnen te gebruiken om de waarden te verlagen. Er zijn diverse soorten medicijnen tegen cholesterol beschikbaar.

Het is belangrijk om regelmatig contact te hebben met de huisarts om de cholesterol waarden te controleren. Samen met de huisarts kan de patiënt vaststellen of ingrepen zoals aanpassing leefstijl, medicijn gebruik o.i.d. voldoende effect hebben [3].

De cholesterol-waarden op peil houden

De huisarts meet de cholesterol-waarden en bespreekt de resultaten met de patiënt. Ook kan de huisarts adviezen geven om te hoge cholesterol waarden tegen te gaan.

Hoog cholesterol kan meerdere oorzaken hebben. In sommige gevallen kan erfelijkheid een rol spelen. Een arts zal hierbij eerder kiezen voor medicijnen. Om een hoog cholesterol tegen te gaan is vaak een aanpassing van de leefstijl noodzakelijk. De huisarts zal waarschijnlijk onderstaande adviezen geven. Mogelijk in combinatie met medicijnen [1, 3]:

Stoppen met roken en meer bewegen zijn duidelijke adviezen. Om roken tegen te gaan zijn inmiddels goede middelen en medicijnen zoals Champix ontwikkeld. Gezonder eten is echter een vrij ruim begrip. Probeer vooral gevarieerd te eten en eet veel groente en fruit. Gebruik niet te veel zout en let op verzadigde vetten en onverzadigde vetten. Vooral de verzadigde vetten zijn schadelijk voor de gezondheid.

Eet zo min mogelijk verzadigde vetten

Eten met veel verzadigd vet heeft een slechte invloed op het cholesterolgehalte, probeer dit daarom zo veel mogelijk te vervangen door onverzadigd vet. Bij verzadigde vetten kun je denken aan volle zuivelproducten, vet vlees, chips, koekjes en gebak. Bij onverzadigde vetten kun je denken aan noten, vette vis en plantaardige producten.

Je kunt kleine aanpassingen doorvoeren door te kiezen voor halfvolle of magere melk en yoghurtproducten. Kies bijvoorbeeld ook voor 30+ kaas, magerder vlees en halvarine in plaats van roomboter. Door bewuste keuzes te maken kun je al een groot verschil maken.

 

Gehanteerde bronnen bij dit artikel over cholesterol

  1. Informatie van de hartstichting over cholesterol waarden.
  2. Wetenschappelijk bewijs dat verzadigde vetten leiden tot hoger risico op cardiovasculaire aandoeningen.
  3. Thuisarts over cholesterol.

 

Dit artikel is voor het laatst bijgewerkt en gecontroleerd op 30 augustus 2019.

Geef een reactie